Isı neden yukarı çıkar? Sıcak hava neden hareket eder? Bu eğlenceli deney, çocukların ısı ve hava akımlarını gözlemleyerek bilimi bizzat hissetmesini sağlıyor. Bir mum ve küçük bir kağıt sarmalı ile evinizde veya sınıfta kolayca yapabileceğiniz bu deney, hem öğretici hem de büyüleyici!
🎯 Ne Öğreneceğiz?
Bu deneyin sonunda çocuklar; gazlarda ısıl konveksiyonun ne olduğunu, sıcaklığın havanın yoğunluğunu nasıl değiştirdiğini, günlük hayatta konveksiyon akımlarının nerede karşımıza çıktığını anlayacak ve gözlem ile yorumlama becerilerini geliştirecekler.
🛒 Gerekli Malzemeler
Bir veya birden fazla mum, kağıt sarmal (düz beyaz kağıt veya ince kartondan yapılabilir), şiş veya sert ince tel, sarmalı tutturmak için iğne veya toplu iğne, palito ya da ahşap destek, oyun hamuru veya tahta destek, makas, çakmak veya kibrit ve cetvel.
🔧 Deneyi Nasıl Kuruyoruz?
Bir kağıda ortadan başlayarak giderek büyüyen spiral şeklinde bir sarmal çizin. Merkez yaklaşık 3 cm, dış çap ise 10 cm olsun. Sarmalı dikkatlice kesin. Ortasına küçük bir delik açın ve şişin ucuna serbestçe dönebilecek şekilde takın. Şişi oyun hamuru ya da ahşap bir destek ile dik şekilde sabitleyin. Mumu sarmalın tam altına yerleştirin. Alevden yaklaşık 5 ila 10 cm mesafe bırakmayı unutmayın; bu kağıdın tutuşmasını önler.
🔬 Deneyi Yapıyoruz
Mumu dikkatlice yakın ve sarmalı 1 ila 2 dakika boyunca izleyin. Bu süreçte şunlara dikkat edin: Sarmal dönmeye başlıyor mu? Hangi yönde dönüyor? Hareket kaç saniye sonra başlıyor? Ardından mumu söndürün ve sarmalın durup durmadığını gözlemleyin. Son olarak iki mum kullanarak deneyi tekrarlayın ve hareketin hızlanıp hızlanmadığına bakın.
💡 Peki Bu Neden Oluyor?
Mum yandığında etrafındaki havayı ısıtır. Isınan hava genleşir, yoğunluğu azalır ve yukarı doğru yükselir. Bu yükselen hava akımı kağıt sarmalına çarparak onu döndürür. İşte bu olaya konveksiyon diyoruz! Radyatörler, fırınlar ve hatta rüzgarlar da aynı prensiple çalışır.
Güvenlik Notu: Bu deney mutlaka bir yetişkin gözetiminde yapılmalıdır. Mum alevi açık uçlu bir kap üzerinde ve yanıcı maddelerden uzakta tutulmalıdır.
